> Bron: https://neuralex.nl/blog/ai-geletterdheid-artikel-4 > Artikel 4 AI-verordening verplicht aanbieders en gebruiksverantwoordelijken om maatregelen te nemen die AI-geletterdheid van personeel ondersteunen — context- en risicoafhankelijk, zonder verplicht certificaat. Sinds 2 februari 2025 van kracht, in 2026 aangepast. [Terug naar kennisbank](/blog) AI Act ·29 augustus 2026 ·7 min lezen # AI-geletterdheid (artikel 4): wat verwacht de wet van je personeel? Artikel 4 AI-verordening verplicht aanbieders en gebruiksverantwoordelijken om maatregelen te nemen die AI-geletterdheid van personeel ondersteunen — context- en risicoafhankelijk, zonder verplicht certificaat. Sinds 2 februari 2025 van kracht, in 2026 aangepast. Artikel 4 van de EU AI Act verwacht van aanbieders en gebruiksverantwoordelijken van AI-systemen dat zij maatregelen nemen om de AI-geletterdheid te ontwikkelen van medewerkers en andere personen die namens hen AI-systemen gebruiken of beheren. Hoe zwaar die maatregelen moeten zijn, hangt onder meer af van technische kennis, ervaring, opleiding, de gebruikscontext en de mensen op wie het AI-systeem wordt toegepast. De verplichting geldt sinds 2 februari 2025. Daarbij is een belangrijke wetswijziging relevant. De oorspronkelijke tekst van Verordening (EU) 2024/1689 verplichtte organisaties om zich naar beste vermogen in te spannen voor een "toereikend niveau" van AI-geletterdheid. Verordening (EU) 2026/1744 heeft artikel 4 vervangen. Sinds die wijziging op 27 juli 2026 in werking trad, luidt de verplichting dat organisaties maatregelen moeten nemen ter ondersteuning van de ontwikkeling van AI-geletterdheid. De huidige tekst verduidelijkt bovendien dat een aanbieder of gebruiksverantwoordelijke geen specifiek niveau van AI-geletterdheid bij ieder individu hoeft te garanderen. ## Wat bedoelt de AI Act met AI-geletterdheid? De AI Act definieert AI-geletterdheid breder dan kunnen werken met een chatbot. Het gaat om vaardigheden, kennis en begrip waarmee aanbieders, gebruiksverantwoordelijken en betrokken personen AI-systemen geïnformeerd kunnen inzetten en zich bewust kunnen zijn van de mogelijkheden, risico's en mogelijke schade van AI. In de praktijk betekent dat bijvoorbeeld begrijpen wat een AI-systeem ongeveer doet, waarvoor het geschikt is en waar de beperkingen liggen. Een medewerker die een generatief AI-model gebruikt, moet kunnen beseffen dat een overtuigend geformuleerd antwoord niet noodzakelijk correct is. Wie met gevoelige bedrijfs- of persoonsgegevens werkt, moet begrijpen dat invoer in een externe AI-dienst gevolgen kan hebben voor privacy en informatiebeveiliging — zie ook [AI en de AVG](/blog/ai-en-de-avg). Wie AI-uitvoer gebruikt voor besluiten over mensen, moet daarnaast de risico's van verkeerde, bevooroordeelde of verkeerd geïnterpreteerde output herkennen. Overweging 20 van de verordening maakt duidelijk dat de benodigde kennis per context kan verschillen. Voor ontwikkelaars kan technische kennis over het systeem relevant zijn. Voor gebruikers gaat het bijvoorbeeld om correct gebruik, passende maatregelen tijdens het gebruik en het interpreteren van AI-output. AI-geletterdheid moet volgens die overweging uiteindelijk bijdragen aan geïnformeerde beslissingen en een correcte toepassing van de AI Act. ## Niet iedere medewerker heeft dezelfde training nodig Artikel 4 schrijft geen uniforme opleiding voor die iedere medewerker moet doorlopen. De huidige tekst verlangt maatregelen die rekening houden met technische kennis, ervaring, opleiding en de concrete context waarin het systeem wordt gebruikt. Daarmee is de verplichting nadrukkelijk context- en risicoafhankelijk. Een softwareontwikkelaar die AI-functionaliteit in een klantapplicatie integreert, heeft bijvoorbeeld andere kennis nodig dan een medewerker die ChatGPT gebruikt om een eerste versie van een e-mail te schrijven. Een HR-medewerker die AI inzet bij werkzaamheden rond kandidaten heeft weer andere risico's om rekening mee te houden dan iemand die een afbeelding voor een interne presentatie genereert. De Europese Commissie geeft in haar toelichting bovendien aan dat geen specifiek certificaat vereist is. Organisaties kunnen bijvoorbeeld intern vastleggen welke trainingen, richtlijnen of andere initiatieven zij hebben uitgevoerd. Ook schrijft artikel 4 geen aparte AI officer of specifieke governance-structuur voor. ## Hoe kan een mkb-bedrijf artikel 4 praktisch invullen? Voor een mkb-bedrijf hoeft AI-geletterdheid daarom niet te beginnen met een omvangrijk complianceprogramma. Een logisch vertrekpunt is eerst vaststellen welke AI-systemen daadwerkelijk worden gebruikt en door wie. Daarbij hoort ook zogenoemde shadow AI: medewerkers kunnen publieke AI-tools gebruiken zonder dat die formeel door de organisatie zijn ingevoerd. Vervolgens kunnen interne richtlijnen duidelijk maken welk gebruik wel en niet is toegestaan. Denk aan regels voor persoonsgegevens en vertrouwelijke informatie, het controleren van gegenereerde feiten en cijfers, het gebruik van AI-output richting klanten en situaties waarin menselijke controle verplicht is voordat iets wordt gepubliceerd of gebruikt voor een beslissing. Daarbovenop kunnen korte, rolgerichte trainingen of onboarding worden ingericht. Een algemene sessie kan uitleggen wat generatieve AI doet, waarom modellen kunnen hallucineren en welke gegevens niet zomaar mogen worden ingevoerd. Developers kunnen aanvullend training krijgen over modelgedrag, beveiliging, evaluatie en technische beperkingen. Medewerkers in HR, finance of juridische processen hebben juist meer aan voorbeelden uit hun eigen werkcontext. Het is verstandig deze maatregelen aantoonbaar te maken. Dat hoeft volgens de Commissie niet via certificering, maar een overzicht van richtlijnen, trainingsmateriaal, deelname en updates maakt wel inzichtelijk welke maatregelen de organisatie daadwerkelijk heeft genomen. ## AI-geletterdheid is niet hetzelfde als high-risk compliance Artikel 4 is een algemene verplichting voor aanbieders en gebruiksverantwoordelijken van AI-systemen. Daarvoor hoeft een systeem dus niet eerst als "[hoog risico](/blog/hoog-risico-ai-systeem)" te zijn geclassificeerd. Ook een onderneming die alleen algemene AI-tools gebruikt, kan binnen de reikwijdte van artikel 4 vallen. Voor hoog-risico-AI-systemen bevat de AI Act daarnaast veel specifiekere verplichtingen. Artikel 26 bepaalt bijvoorbeeld dat gebruiksverantwoordelijken menselijke toezichtstaken moeten toewijzen aan personen die beschikken over de noodzakelijke competentie, training en bevoegdheid en voldoende ondersteuning krijgen. Dat is concreter dan de algemene geletterdheidsplicht uit artikel 4. De toepassingsdata van deze high-risk-verplichtingen volgen bovendien een ander tijdpad dan artikel 4 en zijn in 2026 gewijzigd. Het is daarom belangrijk de algemene AI-geletterdheidsplicht niet gelijk te stellen aan het volledige compliancepakket voor een hoog-risico-AI-systeem. ## Waarom AI-geletterdheid een basisvoorwaarde is De logica achter artikel 4 is praktisch: veel andere beheersmaatregelen werken slecht wanneer gebruikers onvoldoende begrijpen wat een AI-systeem kan en niet kan. Een regel dat AI-output menselijk moet worden gecontroleerd heeft bijvoorbeeld weinig betekenis wanneer degene die controleert niet weet dat een taalmodel bronnen kan verzinnen of met grote zekerheid een onjuist antwoord kan geven. De verordening positioneert AI-geletterdheid daarom als onderdeel van bredere verantwoordelijke toepassing van AI. Overweging 20 koppelt AI-geletterdheid expliciet aan de inzichten die actoren in de AI-waardeketen nodig hebben voor passende naleving en correcte handhaving van de verordening. De Commissie ondersteunt dit inmiddels met voorbeelden van AI-literacypraktijken, zonder te stellen dat het volgen van zo'n voorbeeld automatisch bewijst dat een organisatie compliant is. ## Conclusie Artikel 4 betekent voor een mkb-bedrijf vooral dat AI niet zonder passende kennis en begeleiding in de organisatie moet worden gebruikt. Inventariseer welke systemen worden ingezet, bepaal per rol en risico wat medewerkers moeten begrijpen, leg praktische gebruiksregels vast en zorg waar nodig voor gerichte training of onboarding. Een uniforme cursus voor iedereen of een wettelijk voorgeschreven certificaat is niet vereist, maar niets doen terwijl personeel bedrijfsmatig AI gebruikt is moeilijk te rijmen met de verplichting om maatregelen te nemen. Neuralex geeft geen juridisch advies; laat daarom de toepasselijkheid van artikel 4 en de gekozen maatregelen voor de eigen organisatie juridisch toetsen. AI-geletterdheid praktisch invullen ## Wil je artikel 4 concreet invullen voor jouw organisatie? Wij helpen met een inventarisatie van je AI-gebruik, praktische gebruiksrichtlijnen en rolgerichte onboarding — zodat je aantoonbare maatregelen hebt genomen. Benieuwd wat dat voor jouw situatie betekent? [Stel je vraag](/contact) [Lees de EU AI Act voor het mkb](/blog/ai-act-voor-het-mkb) --- Volledige (opgemaakte) versie: https://neuralex.nl/blog/ai-geletterdheid-artikel-4